بانک مرکزی ایران

بانک مرکزی ایران در 18 مرداد ماه 1339 تاسیس شد. برخی از وظایف بانک مرکزی عبارت اند از حفظ ارزش داخلی و خارجی پول ملی کشور، انتشار اسکناس و ضرب سکه های فلزی رایج کشور، تنظیم مقررات مربوط به معاملات ارزی و ریالی، نظارت بر صدور و ورود ارز و پول رایج کشور، نظارت بر بانک ها و موسسات اعتباری و…

رسالت اصلی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران آن است که با اجرای سیاست های پولی و اعتباری شرایط مساعدی برای پیشرفت اقتصادی کشور فراهم کند و در اجرای برنامه های مختلف اعم از برنامه های تثبیت و توسعه ی اقتصادی پشتیبان دولت باشد.

تاریخچه

با تصویب قانون پولی و بانکی کشور در تاریخ هفتم خرداد ماه 1339، بانک مرکزی ایران تشکیل شد. بر اساس قانون تمامی امور مربوط به چاپ اسکناس و ضرب سکه و پشتوانه ی آن به بانک مرکز محول و همچنین انتشار اسکناس که قبل از این به موجب قانون مصوب 30 تیر ماه 1333 بر عهده ی هیئت مشترکی بود، تنها به بانک مرکزی ایران واگذار شد. اصولا به دنبال تفکیک عملیات تجاری از چاپ اسکناس و سیاست های پولی و اعتباری، لزوم ایجاد بانک مرکزی ایران با هدف نظارت و هدایت فعالیت های بانک های کشور، تنظیم اعتبارات، حفظ ثبات قیمت ها، حفظ ارزش پول، کنترل دقیق امور ارزی و هدایت پس اندازهای کشور به سوی سرمایه گذاری های مولد، مطرح شد. به این ترتیب بانک مرکزی ایران در تاریخ 18 مرداد ماه 1339 با سرمایه 3/6 میلیارد ریال و 388 نفر پرسنل تاسیس شد.

وظایف و اختیارات

بر اساس قانون پولی و بانکی کشور مصوب تیر ماه 1351 بانک مرکزی، به عنوان تنظیم کننده نظام پولی و اعتباری کشور، موظف به انجام وظایف زیر است:

  • حفظ ارزش داخلی و خارجی پول ملی کشور
  • انتشار اسکناس و ضرب سکه های فلزی رایج کشور
  • تنظیم مقررات مربوط به معاملات ارزی و ریالی
  • نظارت بر معاملات طلا و وضع مقررات مربوط به آن
  • نظارت بر صدور و ورود ارز و پول رایج کشور
  • تنظیم کننده نظام پولی و اعتباری کشور
  • نظارت بر بانک ها و موسسات اعتباری
  • تنظیم حجم اعتبارات بانکی و ایجاد هماهنگی، متناسب با نیازهای پولی کشور
  • نگهداری از حساب های تمامی وزارتخوانه ها و موسسات دولتی و وابسته به دولت
  • نگهداری همه ذخایر ارزی و طلای کشور
  • نمایندگی دولت در سازمان های مالی و بین المللی
  • در اختیار داشتن تصدی تمام عملیات انتشار اوراق بهادار دولتی
  • انعقاد موافقت نامه پرداخت و اجرای قراردادهای پولی، مالی، بازرگانی، و ترانزیتی دولت و سایر کشورها.

به این ترتیب رسالت اصلی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران آن است که با اجرای سیاست های پولی و اعتباری شرایط مساعدی برای پیشرف اقتصادی کشور فراهم کند و در اجرای برنامه های مختلف اعم از برنامه های تثبیت و توسعه ی اقتصادی پشتیبان دولت باشد.

در این راه حفظ ثبات ارزش پول و تعادل موازنه پرداخت ها به همراه رشد مداوم اقتصادی از راه اجرای سیاست های پولی از اهداف مهم آن به شمار می رود.

ارکان بانک

ارکان بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، به شرح زیر می باشد:

  • مجمع عمومی

وظایف مجمع عمومی عبارت است از رسیدگی و تصویب ترازنامه بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، رسیدگی و اتخاذ تصمیم نهایی نسبت به گزارش های هیات نظار، رسیدگی و اتخاذ تصمیم درباره پیشنهاد تقسیم سود ویژه بانک، انتخاب اعضای هیات نظار به پیشنهاد وزیرامور اقتصادی و دارایی و سایر وظایفی که بر اساس مقررات این قانون بر عهده مجمع عمومی گذارده شده است.

  • شورای پول و اعتبار

شورای پول و اعتبار به منظور مطالعه و اتخاذ تصمیم درباره سیاست کلی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران و نظارت بر امور پولی و بانکی کشور عهده دار وظایف زیر است:

  • رسیدگی و تصویب برنامه و بودجه و مقررات استخدامی و آیین نامه های داخلی بانک مرکزی ایران
  • رسیدگی و اظهار نظر نسبت به ترازنامه بانک مرکزی برای طرح در مجمع عمومی
  • رسیدگی و تصویب آیین نامه های مذکور در قانون پولی و بانکی
  • اظهار نظر در مسائل بانکی، پولی و اعتباری کشور و همچنین اظهار نظر نسبت به لوایح مربوط به وام یا تضمین اعتبار و هر موضوع دیگری که از طرف دولت به شورا ارجاع می شود
  • ارائه نظر مشورتی و توصیه به دولت در مسائل بانکی، پولی و اعتباری کشور که به نظر شورا در وضعیت اقتصادی و به ویژه در سیاست اعتباری کشور موثر خواهد بود
  • اظهار نظر درباره هر موضوعی که از طرف رییس کل بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران در حدود قانون به شورای مذکور عرضه می شود.
  • هیات عامل

هیئت عامل بانک مرکزی ایران مرکب از رییس کل، قائم مقام، دبیر کل بانک و سه نفر معاون است. وظایف و اختیارات این افراد به شرح زیر است:

  • رییس کل بانک مرکزی ایران به عنوان بالاترین مقام اجرایی و اداری عهده دار تمامی امور بانک به استثنای وظایفی است که به موجب قانون پولی و بانکی و اصلاحیه های بعدی بر عهده ی ارکان بانک گذارده شده است. همچنین وی مسئول حسن اداره امور بانک و موظف به اجرای قانون ها و آیین نامه های مربوط به آن است. رییس کل بانک نماینده بانک در تمامی مراجع رسمی داخلی و خارجی با حق توکیل می باشد. رییس کل بانک مرکزی به پیشنهاد رییس جمهور و بعد از تایید مجمع عمومی بانک مرکزی ایران با حکم رییس جمهور منصوب می شود.
  • قائم مقام رییس کل بانک به پیشنهاد وزیر امور اقتصادی و دارایی، تایید مجمع عمومی بانک ها و تصویب هیات دولت تعیین می شود. اختیارات قائم مقام از طرف رییس کل بانک تعیین می شود و در صورت غیبت یا استعفا یا معذوریت یا فوت وی، قائم مقام دارای تمامی اختیارات رییس کل است.
  • دبیر کل بانک به پیشنهاد رییس کل بانک مرکزی و تصویب مجمع عمومی منصوب می شود و سرپرستی دبیرخانه ی شورای پول و اعتبار را نیز بر عهده دارد و همچنین دادستان هیات انتظامی بانک ها است.
  • معاونان بانک از طرف رییس کل بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران منصوب و وظایف آنان به وسیله نامبرده تعیین می شود.
  • هیات نظارت اندوخته اسکناس

هیات نظارت اندوخته اسکناس عهده دار نظارت بر حسن اجرای مفاد ماده پنج قانون پولی و بانکی کشور از راه تحویل و نگهداری اسکناس های چاپ شده و همچنین نگهداری حساب دارایی های موضوع ماده 5 قانون مذکور و صورت جواهرات ملی و تنظیم مقررات مربوط به نمایش و نظارت بر ورود و خروج آنها از خزانه بانک و به علاوه نظارت بر معدوم کردن اسکناس هایی که باید از جریان خارج شود، است.

  • هیات نظارت

هیات نظارت مرکب از یک نفر رییس و چهار نفر عضو از میان حسابرسان خبره یا افراد مطلع در امور حسابداری و یا بانکی با داشتن حداقل ده سال سابقه کار است که به پیشنهاد وزیر امور اقتصادی و دارایی و تصویب مجمع عمومی برای مدت دو سال انتخاب می شوند و انتخاب مجدد آنان بلامانع است. وظایف هیات نظارت به شرح زیر است:

  • هیات نظارت مسئول رسیدگی به حساب ها و تعهدات بانک مرکزی است که نسبت به صحت این حساب ها و تعهدات اظهار نظر می کند
  • رسیدگی به ترازنامه پایان سال بانک مرکزی و تهیه گزارش برای مجمع عمومی سالانه
  • رسیدگی به صورت ریز دارایی ها و بدهی ها و خلاصه حساب های بانک و گواهی آنها برای انتشار
  • رسیدگی به عملیات بانک از لحاظ انطباق آنها با موازین قانونی.

 

مقالات

نظرات بسته هستند