برنامه ریزی اقتصادی

تمامی کشور ها با هر نوع نظام اقتصادی در فعالیت های اقتصادی خود از برنامه ریزی استفاده می کنند. بنابراین لازم است که با برنامه ریزی و انواع آن آشنا شویم. هیچ کشور توسعه یافته ای نیست که از برنامه ریزی استفاده نکرده باشد، حتی کشورهای سرمایه داری برای تنظیم بازار و تولید کالاها و خدمات عمومی از برنامه ریزی استفاده می کنند.

ماهیت برنامه ریزی اقتصادی

فروپاشی شوروی سابق و ایجاد کشورهای تازه استقلال یافته و گرایش آنها به سمت نظام بازار این باور را در بعضی از افراد ایجاد کرده است که کشورها برای ارتقای سطح اقتصاد خود نیاز به برنامه ریزی ندارند. اما تاریخ اقتصادی جهان گواه آن است که هیچ کشور توسعه یافته ای بدون برنامه ریزی توسعه نیافته است. واگذاری فعالیت های اقتصادی به بخش خصوصی و نظام بازار نیز مستلزم برنامه ریزی است. برنامه ریزی توسعه با نظام برنامه ریزی متمرکز متفاوت است. برنامه به معنی مقررات یا نظامی برای انجام کار یا کارهای معین است و برنامه ریزی به معنی عمل یا فرآیند یافتن و تنظیم کردن مقررات و نظام برای اجرای یک کار یا رشته ای از کارها می باشد.

برای برنامه ریزی تعاریف متعددی وجود دارد که بعضی از آنها را در اینجا می آوریم:

تودارو برنامه ریزی اقتصادی را تلاش آگاهانه دولت در جهت هماهنگی تصمیمات اقتصادی در بلند مدتو تاثیر گذاشتن، جهت دادن در برخی موارد حتی کنترل سطح رشد متغیرهای اصلی اقتصادی یک کشور (مانند درآمد، مصرف، اشتغال، سرمایه گذاری، پس انداز، صادرات و واردات و…) برای رسیدن به یک سلسله هدف های از قبل تعیین شده توسعه می داند.

به نظر نگارنده برنامه ریزی اقتصادی فرایندی است که وضعیت موجود یک کشور را به وضعیت مطلوب تبدیل می کند.

وضعیت مطلوب وضعیتی است که تمام شاخص های توسعه نظیر توسعه انسانی، تامین نیازهای اساسی، اشتغال، سواد، بهداشت و…وضعیت مناسبی داشته باشد.

برنامه ریزی اقتصادی در سطح کلان صورت می گیرد بنابراین یک فعالیت نهادی است که توسط دولت مرکزی و دستگاه برنامه ریزی صورت می گیرد. در کشور ما این مسئولیت بر عهده معاونت برنامه ریزی راهبردی ریاست جمهوری گذاشته شده است.

هرکدام از جوامع در حال گذر شرایط خاص سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و جغرافیایی دارند. لذا مشکلات آنها با یکدیگر متفاوت است و نمی توان با ارائه یک الگوی توسعه مشکلات آنها را برطرف نمود.

انواع برنامه ریزی از لحاظ دخالت دولت

  • برنامه ریزی دستوری

در این نوع برنامه ریزی فقط دولت متولی اجرای برنامه است. اهداف و بودجه توسط دولت تعیین می گردد مثل برنامه ریزی آموزش و پرورش و برنامه ریزی تامین اجتماعی؛ در این نوع برنامه ریزی آنچه از بالا توسط دولت دیکته می شود باید اجرا گردد و انعطافی در برنامه وجود ندارد.

  • برنامه ریزی مالی

تامین منابع مالی کلید اصلی برنامه ریزی اقتصادی است. اگر منابع مالی کافی وجود داشته باشد، دستیابی به اهداف فیزیکی مشکل نخواهد بود. اما بدون وجود منابع مالی امکان دستیابی به اهداف فیزیکی مشکل نخواهد بود. برنامه ریزی مالی به منظور ایجاد تعادل بین عرضه و تقاضا و برای محاسبه هزینه ها و منافع پروژه های گوناگون عمرانی ضروری است.

محدودیت های برنامه ریزی مالی در کشورهای در حال گذر

در کشورهای در حال گذر برای اجرای برنامه مالی محدودیت هایی به شرح زیر وجود دارد:

  • در این کشورها نظام مالیات گیری برای بسیج منابع مالی گاهی اوقات اثر معکوس بر میل نهایی به پس انداز دارد و تنها سبب انتقال وجوه از یک بخش به بخش دیگر می شود.
  • در این کشورها بخش معاملات غیر پولی و تهاتری بسیار قوی است و بین بخش پولی و بخش غیر پولی عدم تعادل وجود دارد و احتمال بروز فشارهای تورمی در نتیجه کمبود عرضه زیاد است.
  • با اجرای برنامه توسعه در این کشورها واردات کالا و خدمات افزایش می یابد لذا فشارهای منفی بر تراز پرداخت های خارجی اجتناب تاپذیر است.
  • به علت رشد زیاد جمعیت نابرابری بین افرادی که توانسته اند شغلی پیدا کنند و گروه بیکار و تشنه کسب درآمد، افزایش می یابد.

 

مقالات

نظرات بسته هستند