طبق اسناد و روایات تاریخی، پیدایش مفهوم بورس در قرن پانزدهم میلادی بوده است.در آن هنگام بازرگانان و تجار شهر بروژ در کشور بلژیک در مقابل خانه اشراف زاده‌ای به نام واندر بورس به تجارت می پرداختند.از این زمان به بعد این مکان به بورس شهرت یافته و به مرور در سرتاسر جهان مراکز خرید و فروش و تجمع فعالان اقتصادی و بازرگانی، بورس نامیده شدند.در آن دوران بورس ها از قواعد خاصی پیروی نمی کردند و تقریباً همانند بازارچه های محلی کنونی تمامی افراد به داد و ستد دارایی ها و کالاهایشان می پرداختند.اما پس از طی فراز و نشیب های فراوان، قوانین خاصی بر این بازار حکمفرما شد و فعالان اصلی این بازار، تجار، صرافان و… بودند.پس از مدتی بازارهای بورس به شکل مکان های مسقفی درآمدند و استفاده از کلمه تالار بورس، مرسوم شد.برخی منابع معتقدند که تاریخ اصلی پیدایش بورس به این زمان بر میگردد، زیرا بازارهای متشکله در فضای آزاد از هیچ قاعده و قانونی پیروی نمی کردند و از همین روی نمی توان آن ها را به مفهوم واقعی بورس نامید.به هر صورت هر چند که زمان پیدایش دقیق این بازار مشخص نیست اما محدوده زمانی طبق اسناد تاریخی تا حدود زیادی روشن و واضح است.

حال باید به این پرسش پاسخ دهیم که این تجار به مبادله چه دارایی هایی می پرداختند؟

تجار و بازرگانان از دیر باز تاکنون همیشه بدنبال راهی به منظور پوشش ریسک و کاهش ضرر و زیان های خود بوده‌اند.شراکت همیشه بهترین و در دسترس ترین راه ممکن برای بسیاری از فعالان اقتصادی است.از همین روی مفهوم «شرکت» و «شرکت های سهامی» طی یک روند تاریخی شکل گرفت.شرکت ها بدین منظور شکل گرفتند تا افراد بتوانند با شراکت یکدیگر یک کسب و کار را راه اندازی نموده تا در تمام موارد تامین سرمایه، نحوه انجام کار، سود و زیان و… با یکدیگر شریک و همراه باشند.در واقع تشکیل شرکت یکی از راه های کاهش ریسک و انجام امور به صورت بهینه می باشد.در شرکت‌ های سهامی، مالکین به اندازه سهم خود در سود و زیان شریک بوده و همگی باید به نسبت سهم خود به موارد قانونی شرکت پاسخگو باشند. پس از تشکیل شرکت ها و گسترش مبادلات نیاز به شرکای بیشتر و عمده تر در سطح بین المللی کاملا محسوس بود، به همین دلیل شرکت های سهامی عام شکل گرفتند.محل خرید و فروش سهام این شرکت ها، در بازار بورس است.در واقع می توان گفت بازار بورس مکانی برای یافتن شرکای تجاری در سطح خرد و کلان و پلی میان دارندگان پول و شرکت های متقاضی سرمایه است.امروزه این مراکز به نام بورس اوراق بهادار شناخته می شوند.اولین بورس رسمی اوراق بهادار در جهان در شهر آمستردام کشور هلند تاسیس شد و اولین شرکتی که سهام آن در این بورس عرضه شد، کمپانی هند شرقی بود.بورس اوراق بهادار در لندن از اوایل قرن هجدهم میلادی در ابتدا به همان صورت سنتی تشکیل شد و سپس در شکل امروزی به کار خود ادامه داده و امروزه به عنوان بزرگترین مرکز مالی جهان شناخته می شود.اما دومین مرکز مالی بزرگ جهان و پایتخت اقتصادی عظیم ترین اقتصاد دنیا یعنی بورس نیویورک نیز در همان اویل قرن هجدهم میلادی پس از توافق تعدادی از کارگزاران آمریکایی، تاسیس شد.در نیویورک نیز ابتدا شکل بازار نیمه سنتی بود و سپس به سرعت به بازار مالی حرفه ای  و پیشرفته ای تبدیل شد. با شروع این روند، یکی پس از دیگری در تمام کشورهای جهان بورس های اوراق بهادار تشکیل شدند، به گونه ای که امروز کمتر کشوری را می توان یافت که در آن سازمان بورس و اوراق بهادار نداشته باشیم!

تاریخچه پیدایش بورس در ایران

در ابتدا اساسنامه داخلی بورس ایران توسط یک فرد اروپایی تهیه و تدوین شد، اما بدلیل مشکلات داخلی و مشکلات مربوط به جنگ عملاً در آن زمان این اتفاق نیفتاد و تاسیس و تشکیل بورس سهام، بیش از 20 سال به تعویق افتاد و نهایتا در سال 1341 با موافقت یک شورای متشکل از نمایندگان نهادهای اقتصادی، اساسنامه تاسیس سازمان بورس و اوراق بهادار به تصویب رسید. در نهایت تا سال 1346 با رفت و آمدهای هیئت های تجاری و مالی اروپایی به تهران و تدوین نهایی قانون سازمان بورس و ابلاغ آن به نهادهای اجرایی اقتصادی، سازمان بورس ایران فعالیت رسمی خود را آغاز نمود.بورس ایران از اولین مراحل تاسیس تا کنون با فراز و نشیب های بی شماری دست و پنجه نرم کرده است و طی این سال ها، گاهاً با تغییرات قوانین روبرو بوده است و همواره در این مسیر، فعالان عرصه مالی و سرمایه گذاری سعی نموده اند که با اصلاح برخی فرآیندها و قوانین در راستای بهبود شرایط و پیشرفت این نهاد مالی گام بردارند.سازمان بورس و اوراق بهادار در ایران یک نهاد اقتصادی زیر مجموعه دولت است که خود بخش های مختلفی را شامل می شود، که از مهم ترین این نهادها می توان، شورای عالی بورس را نام برد.

در حال حاضر، چهار بورس مجزا زیر مجموعه سازمان بورس و اوراق بهادار ایران، مشغول به فعالیتند که به ترتیب اهمیت عبارتند از:

* بورس اوراق بهادار؛ محل داد و ستد اوراق بهادار و سهام شرکت های برتر پذیرش شده در بورس.

* فرابورس؛ محل داد و ستد سهام شرکت هایی که به دلایل برخی موارد فعلا در بورس نیستند.

* بورس کالا؛ محل داد و ستد محصولات استراتژیک صنعتی و کشاورزی نظیر فولاد، زعفران و… .

* بورس انرژی؛ محل داد و ستد حامل های انرژی نظیر نفت، برق و… .

افزایش سطح مبادلات تحت نظارت سازمان بورس و اوراق بهادار و استقبال سرمایه گذاران سبب شده است که طی سال های اخیر بازارهای مالی زیر مجموعه این نهاد، پیوسته در حال گسترش باشند.

 

 

 

مقالات

نظرات بسته هستند