سیاست پولی چیست؟

مهم ترین اهداف سیاست های کلان  اقتصادی به طور اعم و سیاست های پولی، ثبات قیمت ها، رشد اقتصادی و سطح مطلوب اشتغال است. از آنجایی که دستیابی به اهداف نهایی به طور مستقیم برای سیاست گذاران قابل حصول نیست، پس معرفی اهداف میانی و ابزارهای متناسب ضرورت دارد. در مورد سیاست پولی مساله انتخاب هدف میانی، اغلب در انتخاب بین کنترل نرخ ود و عرضه پول خلاصه می شود. در ایران با پیروی از سیاست پولی تلاش می شود ضمن تامین نقدینگی مورد نیاز بخش های تولیدی و سرمایه گذاری، از انبساط پولی نامتناسب با اهداف نقدینگی و تورم مندرج در برنامه های توسعه جلوگیری به عمل آید.

ابزارهای سیاست پولی در ایران

در اجرای سیاست پولی، بانک مرکزی می تواند به صورت مستقیم از قدرت تنظیم کنندگی خود استفاده کرده و یا به طور غیر مستقیم از اثر گذاری بر روی شرایط بازار پول به عنوان انتشار دهنده پول پر قدرت (اسکناس و مسکوک در جریان و سپرده های نزد بانک مرکزی) استفاده کند. بر همین اساس دو نوع ابزار سیاست پولی قابل تفکیک است که ابزارهای مستقیم (عدم اتکا بر شرایط بازار) و غیر مستقیم (مبتنی بر شرایط بازار) سیاست پولی نامیده می شوند. ابزارهای سیاست پولی در ایران بر مبنای تفکیک مذکور به شرح زیر است:

  • ابزارهای مستقیم
  • کنترل نرخ های سود بانکی

در کشور ما با اجرای قانون عملیات بانکی بدون ربا و معرفی عقود با بازدهی ثابت و مشارکتی، ضوابط تعیین سود و یا نرخ بازده مورد انتظار ناشی از تسهیلات اعطایی بانک ها و حداقل و حداکثر سود و یا بازده مورد انتظار بر اساس ماده (2) آیین نامه ی فصل سوم قانون عملیات بانکی بدون ربا بر عهده شورای پول و اعتبار است. همچنین بر اساس ماده (3) آیین نامه فصل چهارم قانون مذکور بانک مرکزی می تواند در تعیین حداقل نرخ سود (بازده) احتمالی برای انتخاب طرحهای سرمایه گذاری و یا مشارکت و نیز تعیین حداقل و یا عنداللزوم حداکثر نرخ سود مورد انتظار و یا نرخ بازده احتمالی برای سایر انواع تسهیلات اعطایی بانکی دخالت کند.

  • سقف اعتباری

این نوع ابزارهای پولی با ایجاد محدودیت های اعتباری و اعطای اعتبارات مستقیم به همراه منظور کردن اولویت در امر اعطای اعتبارات بانکی در مورد بخش های خاص اقتصادی، در عمل اقدام به جهت دهی اعتبارات به سمت بخش های مورد نظر می کند. بر اساس ماده 14 قانون پولی و بانکی کشور، بانک مرکزی می تواند در امور پولی و بانکی دخالت و نظارت هایی داشته باشد که از جمله مفاد آن محدود کردن بانک ها، تعیین نحوه مصرف وجوه سپرده ها و تعیین حداکثر مجموع وام ها و اعتبارات در رشته های مختلف است.

  • ابزارهای غیر مستقیم
  • نسبت سپرده قانونی

نسبت سپرده قانونی از جمله ابزارهای سیاست پولی بانک مرکزی است. بانک ها موظف اند همواره نسبتی از بدهی های ایجاد شده و به طور اخص سپرده های اشخاص نزد خود را در بانک مرکزی نگهداری کنند. بانک مرکزی از راه افزایش نسبت سپرده قانونی حجم تسهیلات اعطایی بانک ها را منقبض و از راه کاهش آن، اعتبارات بانک ها را منبسط می کند. بر اساس ماده (14) قانون پولی و بانکی نسبت سپرده قانونی از ده درصد کمتر و از 30 درصد بیشتر نخواهد بود و بانک مرکزی ممکن است بر حسب ترکیب و نوع فعالیت بانک ها نسبت های متفاوتی برای آن تعیین کند.

  • اوراق مشارکت بانک مرکزی

اجرای بهینه سیاست های پولی به وسیله بانک مرکزی، به وسیله ابزار اصلی محوری عملیات بازار آزاد صورت می گیرد که به بانک ها انعطاف لازم را در مدیریت نقدینگی و مداخله در بازار پولی اعطا می کنند. به منظور توسعه و بسط عملیات بازار باز و اجرای سیاست های پولی از حیث مدیریت نقدینگی و تاثیر بر بازار پول و سرمایه، یافتن بدیل های مناسب در قالب موازین شرع مقدس اسلام بعد از اجرای قانون عملیات بانکی بدون ربا از جایگاه ویژه ای برخوردار شد. اوذاق قرضه به دلیل مبتنی بودن بر بهره، اصولا در اسلام پذیرفته شده نیست. اما اوراق مشارکت و سهیم کردن سرمایه گذارها در فعالیت های اقتصادی و پرداخت سودهای واقعی نه تنها با مانع مواجه نیست، بلکه مورد تشویق نیز می باشد. برای اولین بار، بر اساس ماده 91 قانون برنامه سوم به بانک مرکزی اجازه داده شد که با تصویب شورای پول و اعتبار، از اوراق مشارکت بانک مرکزی استفاده کند. شایان ذکر است که بر اساس برنامه چهارم توسعه، انتشار اوراق مشارکت بانک مرکزی با تصویب مجلس شورای اسلامی مجاز خواهد بود.

  • سپرده ویژه بانک ها نزد بانک مرکزی

یکی از مهم ترین اقداماتی که در جهت استفاده مطلوب از ابزارهای غیر مستقیم پولی در چارچوب قانون عملیات بانکی بدون ربا صورت گرفت، اجازه افتتاج حساب سپرده ویژه بانک ها نزد بانک مرکزی است که در اواخر سال 1377 به تصویب شورای پول و اعتبار رسید. هدف اصلی از اجرای این طرح، اعمال سیاست های پولی مناسب برای کنترل و مهار نقدینگی از راه جذب منابع مازاد بانک ها بوده است. لازم به ذکر است که بانک مرکزی به سپرده ویژه بانک ها نزد خود بر اساس ضوابط خاصی سود پرداخت می کند.

 

مقالات

نظرات بسته هستند